Smelltu fyrir stærri mynd

Aðstandendur Minningarsjóðs um dr. Jón Gíslason komu að máli við forráðamenn Bókmenntafélagsins og lögðu fram þá hugmynd að gefa út í flokki Lærdómsrita greinasafn Jóns um Cicero og þætti í rómverskri menningu í tilefni af því að liðin eru 100 ár frá fæðingu Jóns. Er skemmst frá því að segja að þetta þótti vel við hæfi. Nefna má að tvö rit Ciceros sjálfs hafa þegar komið út sem Lærdómsrit, Um vináttuna og Um ellina. Í Lærdómsritinu Cicero og samtíð hans dregur Jón ekki aðeins upp lifandi svipmyndir af manninum Cicero og örlagaríkri ævi hans, heldur einnig hvernig umhorfs var í Róm og veldi hennar um þær mundir.

     “Karþagó, Korinþa og Númantía höfðu verið jafnaðar við jörðu. Róm hafði brugðið veldissporta sínum yfir öll lönd, er lágu að Miðjarðarhafi ... En Róm hafði með miklu skjótari hætti en henni var hollt breytzt úr kotríki í heimsveldi. Fornar dyggðir hófstillingar og þrautseigju drukknuðu í sívaxandi flóði þess auðs, sem streymdi til borgarinnar víðsvegar að úr skattlöndunum. Rómverskir borgarar gerðust óstjórnlega gírugir í að njóta í sem fyllstum mæli ávaxtanna af hinum skjótu sigurvinningum sínum ... Er Rómverjar höfðu loks leitt Litlu-Asíu undir þrældómsokið, gaf þeim sýn inn í ævintýraheima Austurlanda. Þar fengu þeir veður af meiri auði en þeir höfðu getað látið sig dreyma um. Þá raun stóðst siðgæðisþróttur þeirra ekki”.

Dr. Jón Gíslason (1909–1980) er þjóðkunnur fyrir farsælt starf sem skóla- og fræðamaður. Hann lauk doktorsprófi 1934 frá háskólanum í Münster í Þýskalandi og fjallaði doktorsritgerð hans um Eneasarkviðu. Árið 1941 var hann ráðinn fyrsti fastakennari Verzlunarskólans, varð yfirkennari skólans ári síðar og gegndi síðan stöðu skólastjóra 1952–1979. Þegar Verzlunarskólinn varð árið 1942 þriðji íslenski skólinn sem fékk leyfi til að veita stúdentspróf tókst Jón á hendur kennslu í latínu, frönsku, þýsku og ensku við hina nýstofnuðu lærdómsdeild skólans og reyndist henni mikill máttarstólpi.

Eftir Jón liggur nokkur fjöldi kennslubóka, en þar er ef til vill fremst í flokki Goðafræði Grikkja og Rómverja sem fyrst kom út 1944 og var notuð sem kennslubók í menntaskólum áratugum saman. Jón vann einnig mikið starf á sviði klassískra fræða, þar á meðal þýðingar á verkum grísku fornskáldanna Evripídesar, Sófóklesar og Aískýlosar, og stóð að útgáfu Hómersþýðinga Sveinbjarnar Egilssonar ásamt Kristni Ármannssyni.

Greinasafnið sem hér er orðið að Lærdómsriti, hinu 73. í röðinni, kom fyrst út hjá Menningarsjóði 1963 en hefur lengi verið illfáanlegt. Texti frumútgáfunnar er endurprentaður nokkurn veginn stafrétt en ritháttur erlendra nafna hefur verið samræmdur og fáeinar smávillur leiðréttar.

Ritstjórar Lærdómsritanna eru Björn Þorsteinsson og Ólafur Páll Jónsson.